2017/04/22

Marcha pola ciencia

Hoxe, sábado 22 , día da Terra, comezan as marchas pola ciencia. En Ribadeo polo momento non hai organizado unha actividade específica como marcha pola ciencia. Pero si se pode aproveitar o roteiro científico que comezará ás 10 da mañá fronte á illa Pancha para sumarse a esta actividade a nivel mundial.
Copi o chamamento de Luis Santamaría / Joaquín Hortal / Silvia Pérez-Espona / Jordi Moya / Miguel Angel Rodriguez-Gironés / Fernando Valladares en eldiario.es:
"
La evidencia y método científico están siendo atacados en todo el mundo. Y eso a pesar de que vivimos en una sociedad altamente tecnificada, gracias a los innumerables avances que la ciencia ha proporcionado a la humanidad. Este ataque fueron, al principio, producto de los intereses de pequeños grupos de opinión, a veces basados en la ignorancia y el fanatismo; pero están siendo manipulados de manera interesada por élites económicas y políticas que pretenden sacar partido de su mayor capacidad de acceder a los avances científicos y tecnológicos cuando estos son pocos y están muy controlados.
Este sábado todos los ciudadanos comprometidos con la búsqueda de una sociedad mejor estamos convocados a las marchas por la ciencia. Estas marchas comienzan este sábado coincidiendo con el Día de la Tierra, y se repetirán a partir de ahora en defensa de un mundo en el que el progreso de la humanidad y la investigación científica vayan de la mano.
Esta iniciativa nace en Estados Unidos como respuesta a los masivos recortes y restricciones que el Gobierno de Donald Trump pretende aplicar a sectores clave de la investigación, como el cambio climático, la protección del ambiente y la sanidad. Pero se ha convertido en global debido a los ataques que están sufriendo también, en muchos otros países, tanto el conocimiento científico como los responsables de su generación.
Por eso, queremos ofrecer cinco razones para sumarse a las marchas por la ciencia. No son ni mucho menos las únicas, como han recordado otros medios de comunicación y asociaciones estos días, pero abundan en el servicio que la ciencia puede ofrecer a la búsqueda de una sociedad mejor y más humana.
  1. La continuada mejora de la salud y el bienestar y el  declive en la violenciaexperimentados por la humanidad durante los últimos siglos ha estado basada, en gran parte, en la racionalidad y el conocimiento científico. El avance de todas las ramas del conocimiento (ciencias sociales y naturales, ingenierías y  humanidades) se ha basado en la aplicación sistemática de un sencillo principio: comprobar si nuestras opiniones e hipótesis sobre el funcionamiento de nuestro entorno, sociedades o nosotros mismos pueden ser confirmadas mediante observaciones estandarizadas y repetibles de la realidad.

    Gracias a este principio podemos prevenir y curar enfermedades que en el pasado eran letales, viajar en trenes y aviones, detectar y reducir la presencia de sustancias nocivas en nuestro entorno, entender el funcionamiento de nuestro sistema cognitivo, mejorar la calidad de nuestra educación, enriquecer nuestra cultura, gobernarnos de forma más justa, y protegernos de los cambios que está causando en el planeta nuestro propio éxito como especie.

  2. Este sistema no funciona porque todos sus actores sean honestos: funciona porque está diseñado para evitar que actores equivocados o deshonestos puedan perpetuar un punto de vista contrario a la verdad. Esto es así porque el método científico se centra en comparar nuestras predicciones con hechos contrastables y repetibles: observaciones que puedan repetirse en otros lugares y otros contextos. Este método de escrutinio y crítica continuos hace que una mentira no pueda persistir mucho tiempo, y asegura que no haya que "creer" en los hechos probados científicamente: si dudas de ellos, siempre puedes comprobarlos, y aunque haya gran interés en negarlos, mañana seguirán ahí. Y, precisamente por ello, nos hace más ricos como sociedad: porque reenfoca los debates basados en opiniones y creencias para centrarlos en debates factuales basados en evidencias.

  3. La evidencia y el método científico están siendo atacados en todo el mundo. Como ocurre con el otro pilar de la sociedad moderna, la libertad de prensa, el sistema de obtención de evidencia objetiva es una de las primeras víctima de la deriva populista de ideologías de uno y otro extremo, que necesitan restringir el acceso a la información fiable de la mayoría de la población para poder engañarlos mientras restringen sus derechos. El victimismo con el que atacan al consenso científico, acusándolo de restringir la libertad de opinión, solo oculta su agenda de impedir que las argumentaciones se basen en hechos contrastables en lugar de basarse en intereses espurios o meras creencias.

  4. Este ataque ha llegado a los gobiernos. Con la excusa de la crisis y del miedo a otras culturas, están desmantelando el sistema de innovación creativa del que dependen tanto nuestro desarrollo futuro como nuestra capacidad para responder a los retos imprevisibles que sin duda nos aguardan. A los continuos recortes en la financiación de la I+D pública (brutales en EEUU y en España), la destrucción de bases de datos con los resultados de décadas de investigación, los límites impuestos a la comunicación y divulgación de resultados científicos (financiados, en la mayoría de los casos, con dinero de los contribuyentes), se unen a la canalización obligada de la actividad investigadora hacia sectores empresariales predefinidos por el aparato burocrático, y la utilización de la excelencia como excusa para la descapitalización estructural y humana de nuestra investigación.

  5. Como científicos y docentes, tenemos la responsabilidad de abandonar los laboratorios, las bibliotecas y las aulas y defender a la sociedad que paga nuestros sueldos de este ataque contra su bienestar. Como ciudadanos, tenemos la necesidad de confrontar a quienes sólo buscan mantenernos en la ignorancia para mantener y multiplicar sus privilegios, llegando incluso a comprometer el progreso y bienestar de todos. Como madres y padres, hermanos y hermanas, tenemos el deber de proteger los derechos de nuestros hijos, hermanos, sobrinos y nietos frente a quienes quieren eliminar la evidencia de los riesgos que para todos representan los acelerados cambios que nuestro modelo de desarrollo actual está introduciendo en nuestro planeta.
La Marcha por la Ciencia tendrá lugar el sábado 22 de abril en países de todo el mundo. En España, hay marchas convocadas a partir de las 11:30 h en Barcelona, Girona, Granada, Madrid y Sevilla.
Acudamos juntos.

"

2017/04/18

Sobre o rendemento e o refugallo: como evacuar calor? A pregunta do futuro.

Tal día coma hoxe hai 62 anos, o 18 de abril de 1955, morría Einstein. O seu cerebro foi conservado, as súas últimas verbas parece que foron ditas en alemán, lingua que a enfermeira que o coidaba non sabía, polo que non están referenciadas... e moitas cousas máis que se saben a raíz de ser considerado por moita xente o principal científico do século XX.
Hoxe lembreime del ó ver referido noutras páxinas a aniversario, e por iso, a modo de conmemoración, decidín plasmar un pequeno artigo que hai tempo veño cavilando (e sobre o que xa escribín algo [ou máis])
Como evacuar calor? A pregunta do futuro
Primeiro, un pouco de teoría: o rendemento dunha máquina térmica ven dado por
onde Q e T representan respectivamente o calor cedido a unha máquina térmica e a temperatura a que é cedido e Qb e Tb,o calor entregado ó ambiente pola máquina e a temperatura á que fai a entrega (máis baixa que a que corresponde ó calor de entrada)
Con isto, temos en valor absoluto da variación de temperatura e de rendemento:
xa que T > Tb
Así, podemos ver a variación do rendemento se variamos a temperatura alta (de entrada, a temperatura á que a máquina recibe o calor) ou a baixa (de saída, a temperatura á que cede calor ó medio), e entender que para unha mesma variación de temperatura (aumento da temperatura de entrada ou diminución da temperatura de saída), aumenta máis o rendemento, logo é máis eficaz, a diminución da temperatura de saída.
A pesar do anterior, históricamente primou o conseguir fontes de enerxía para aumentar o traballo, aumentando logo Q (ou T) e non diminuíndo Qb (ou Tb). é dicir, aumentando a temperatura de entrada para poder subministrar máis calor en troques de ceder menos calor ó ambiente baixando a temperatura de saída, a pesar de ser máis eficiente este segundo proceso. e é que sabemos dende hai moito ceder calor ó ambiente en calquera proceso, pero para evitar cedelo, o que sabemos só é evitar os procesos, algo que se opón a utilizar eses mesmos procesos para producir traballo.
Pouco a pouco, o balance de esforzos nun e outro sentido foi variando, pasando de conseguir máis traballo con máis enerxía a conseguir relativamente máis traballo aumentando o rendemento, incrementando o interese por esta variable e polos xeitos de incrementar T - Tb, pero en particular, incrementando T.
A diminución de Tb foi calando pouco a pouco, con grandes dificultades. E hoxe, co aproveitamento cada vez maior do Sol, inesgotable á nosa escala, o que temos non é tanto un problema cada vez maior de fontes de enerxía (paliable en xeral coas técnicas xa coñecidas) senón de sumideiros de enerxía (calor) a nivel do conxunto da Terra. Algo que xa ten forzado cousas como que os centros de procesado dos motores de búsqueda, consumidores de enerxía pero ós que non lles fai nada ben un funcionamento a altas temperaturas, se leven a lugares fríos, para mellorar a súa refrixeración e aforrar en gastos de funcionamento. Así, despois de séculos de mentalización para a procura de fontes de enerxía, a comprensión da relación que nos da o rendemento dunha máquina está levándonos á análise dos refugallos: tamén a este nivel é importante estudar o xeito de desfacernos dos refugallos, do calor xerado polo noso cada día maior nivel de actividade sobre a Terra. Será esa a pregunta a facer para manter unha actividade sobre a terra que está requerindo cada vez unha maior cantidade de enerxía sobre a superficie terrestre.
Cálculo da derivada do rendemento en relación a T e a Tb


2017/03/25

En ciencia non só hai mentiras científicas

Ó fin, chego a ler unha unha nova que xa non o é tanto. E non porque me atrasara moito eln leela (é de onte), nin porque se refira a outra nova anterior (esta de 10 días atrás). Titúlase 'Por qué no penalizamos la mentira?' e foi publicada no eldiario.es a raíz do artigo en Nature 'How dare you call us diplomats', de Amaya Moro-Martín, astrofísica. E non o é porque a historia ven de lonxe.
Resulta que Amaya rebélase contra o 'encargo' do goberno que facilitou a saída de milleiros e milleiros de persoas de España, entre eles xente nova investigadora, negou a súa saída, tildounos de aventureiros, e máis variantes aínda ó longo de varios anos, antes de pedirlles que sexan embaixadores da marca España. Ou sexa, vai abondo máis aló dunha petición xeral sobre a ciencia e a política científica, do 'eles escolleron a ignorancia!'.
Non se trata pois de castigar as mentiras que hai na ciencia, nin de fixarse en mentirijillas ou apariencias, senón de mentiras, desas que son sólidamente atacadas porque teñen bases importantes para mentir, porque collen temas que inflúen en moita xente, porque iso da postverdade nestes casos non é interpretación interesada, porque é iso: mentira.

2017/03/20

Primavera

Dende as 11 e 28 minutos, hora legal na España peninsular, deste 20 de marzo de 2017, estamos na primavera. Hoxe o Sol estará por riba do horizonte máis tempo que por baixo (aínda que non o vexamos, como no caso de Ribadeo). No momento do cambio inverno-verán, a posición da Terra e o Sol era tal que a liña recta pasando dende o centro do Sol ó centro da Terra pasaba xusto polo ecuador.
(O punto vermello, posición aproximada de Ribadeo este anoitecer. O plano do debuxo é o formado pola liña Terra-Sol e o eixe de rotación da Terra)

2017/03/17

Avisando a Feria da Ciencia de Ribadeo 2017, XXIII edición

Irán saíndo cousas na wiki Feiras de Ciencia.

Esas rochas de aí arriba...

A imaxe anterior, tomada da Galipedia, pero no dominio público, creada por Mdf, representa os asteroides localizados no sistema solar. A diferente cor representa o diferente tipo/clasificación segundo o seu movemento.
Son moitos, verdade? Pero a) non están nin moito menos todos os coñecidos, e b) hai moitos máis sen descubrir, normalmente máis pequenos,e mesmo dos que están descubertos, os erros no cálculo da súa órbita ás veces son grandes.
Ven a imaxe a conto de que o pasado 2 de marzo un asteroide ó que se lle puxo o nome de 2017EA pasou a unha distancia da superficie terrestre de menos de 15 000 km (pouco máis que o diámetro da Terra), menos da metade da altura dos satélites xeoestacionarios, dos que xa temos unha constelación enteira ó noso servicio.
Din os científicos que o obxecto ten un diámetro duns 3 m (cabe na caixa dun camión pequeno), unha masa duns 21 000 kg (ou sexa, densidade non moi diferente á do ferro)e pasou a unha velocidade duns 20 km·s-1 (unhas cen veces máis rápido que os avións de pasaxeiros). E que foi descuberto só unhas 6 horas antes da máxima aproximación. Ou sexa a unha distancia equivalente á que se atopa a Lúa.
É evidente que calquera método de destrución previa a un hipotético impacto contra a Terra, ca tecnoloxía actual, está totalmente descartada... É dicir, estamos tan a mercede dun impacto dese tipo como o estarían os dinosaurios.
Claro que o impacto contra a Terra sería dunha magnitude moito menor que o que se cre que causou a extinción dos animais prehistóricos, pero da unha idea da exposición á que estamos submetidos, da pouca cousa que somos. Algo que se ve suplementado con outro dato: dende hai uns 30 anos temos constancia de que uns 500 bólidos dunha categoría semellante impactaron contra a atmosfera, queimándose antes de chegar á superficie da Terra; algo menos de 20 cada ano. Abondo menor, por outra parte, do que impactou en Rusia hai catro anos e que foi ampliamente documentado. Asteroide que, por certo, só foi detectado ó entrar na atmosfera terrestre...
Para saber máis: asteroides próximos á Terra (xa detectados, claro!)

2017/03/01

Trappist-1, eses novos coñecidos

Deixo embaixo unha imaxe clarificadora. Trátase da comparación entre os corpos do 'noso' sistema planetario estelar, o sistema solar, e os do sistema Trappist-1, con planetas recén descubertos. O seu sol ten un diámetro que excede só lixeiramente o 115% do de Xúpiter (algo así como a relación entre a Terra e Marte, con menos diferenza). A información actual na wikipedia é tamén abondo explícita, dando, por exemplo, períodos orbitais dende 1,5 a 20 días, o que producirá, se as teñen (é dicir, se teñen o seu eixe de xiro sobre si mesmos inclinado en relación ó eixe de xiro en relación á estrela), estacións astronómicas de duracións de 9 horas a 5 días. Polo que parece, os tres centrais dos descubertos estarían en zona habitable (equivalente á zona na que a auga pode estar líquida), mais polo momento descoñécese a existencia de auga para dar lugar a unha vida tal e como a coñecemos, baseada no carbono, aproveitada da disolución en auga e con elementos principais C, H, O, N.
Velaeiquí:
By ESO/O. Furtak - http://www.eso.org/public/images/eso1706d/, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=56526979

2017/02/21

Xirando cada vez máis rápido

Unha nova da ESA chamou hoxe a miña atención: "El púlsar más brillante y lejano del Universo". Un pulsar mil veces máis brilante que o esperado, máis lonxe que ningún outro visto antes, e que se acelera de xeito medible: período de 1,43 s en 2003 e de 1,13 s en 2014.
Pero o certo é que a moita xente lle chamará máis a atención outro dato: en 1 s emite tanta radiación como o 'noso' Sol en 3 anos e medio. Isto é unha taxa de emisión de enerxía 1,1·108 veces maior que o noso Sol. A ese paso, o Sol quedaríase sen enerxía nun tempo comparable a un século.
Ah! e, por se fixera fallaapostillar, está fóra da nosa galaxia, a 50 000 000 a.l.
ESA/XMM-Newton; NASA/Chandra and SDSS

El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.