2017/05/24

Como un neno cun xoguete novo: Photonics explorer

Hoxe fun a recibir un equipo para o centro. As miñas expectativas eran baixas: un equipo máis de prácticas cando non hai tempo para facer prácticas cos equipos que hai -si, xa obsoletos e ós que se lles nota o paso do tempo nos seus aparellos-. O certo é que recibín unha agradable sorpresa que non estrearei mañá cos meus alumnos porque é convinte -que non necesario- encaixar a práctica coa teoría correspondente...
O equipo parece de xoguete. É un equipo... En realidade é sinxelo, versátil, duro, potente, exacto e pensado e realizado con esmero, destinado ó ensino medio pero que o sobrepasa tanto por idades máis baixas como por idades máis altas. 10 conxuntos de pezas que dan para un grupo enteiro de aula. Pouco que ver cun xogo de ciencia tradicional para o agasallo de reis, mais tamén abondo afastado dos equipos que os centros educativos teñen para a realización de prácticas (e que moitas veces durmen o soño dos xustos nas estanterías ou armarios, por diversas causas)
E é que non é un equipo de prácticas, senón un 'kit educativo'. Quizáis o de kit en troques de equipo haxa que perdoalo por ser concebido por un grupo internacional con traballo orixinal en inglés... que agora se pode atopar tamén en galego, entre un feixe doutras linguas. E o que propón non son 'prácticas', senón módulos educativos, que poderíamos traducir por conxuntos de actividades -8, nun senso amplo- orientadas a ampliar as capacidades científicas dos seus usuarios.
Hoxe só xoguei con dúas, con outros compañeiros. Abondo para desexar que chegue o día de usalas na clase. Antes, claro, xogarei eu un pouco co equipo.
Mais vexo que só deixei traslocer o que estimo que son propiedades do equipo e sentementos meus, sen máis descrición doutro tipo. Non vai ser a única vez que o equipo saia no blog, e a descrición irá saíndo, pero non podo escamotear que podes atopar máis información en diversos lugares, como en http://www.usc.es/xuvenciencia/aula/gl/PhotonicsExplorer.htm, http://photonics-explorer.eu/ ou en facebook.


2017/05/08

Ribadeo no Día da Ciencia na Rúa de A Coruña

O sábado 6 de maio de 2017, un grupo de máis de 50 persoas do IES de Ribadeo Dionisio Gamallo participou no Día da Ciencia na Rúa de A Coruña, como ven facendo máis de dous decenios.
Os Amigos da Casa das Ciencias, organizadores do evendo, invitaron un ano máis ó centro a levar á Coruña actividades que foron presentadas na Feira das Ciencias de Ribadeo. Alí, a atención á xente que se achegou á carpa foi constante, pois constante foir tamén o paso de xente, á que se uniron estranxeiros (houbo varias explicacións que foron dadas en inglés) ou personalidades, como o alcalde de A Coruña, que se interesou polos proxectos presentados, como amosan as fotos adxuntas.

Claro que 'non todo foi alcalde' (da Coruña), como se poden ver nas outra fotos:



E houbo tempo tamén para visitar de pasada outras carpas e actividades:



Máis información, pouco a pouco en As Feiras de Ciencia na Galiza.

2017/05/03

xeoFÍSICA

A xeografía está aí dende toda a historia humana. A conciencia da xente sobre o concepto foi pouco a pouco tomando corpo, pero a experiencia nace con cada persoa ó longo da historia. A xeo-grafía, descrición da terra na que vivimos, deu lugar no seu desenvolvemento a outras xeo-ciencias, como a xeoloxía, e o seu entronque, a ciencias que en principio poidéranse considerar mixtas, como a xeofísica. Mais nesta última, a xeofísica, a terra e a Terra van quedando como lugar de aplicación da física, que toma o protagonismo, por moito que no seu desenvolvemento tentar separar ciencias sexa algo que debera quedar separado no desenvolvemento da ciencia. E isto ocorre por dous feitos: 1.-o desenvolvemento mantido pola física, que segue a ser acelerado. 2.-a maior interacción da humanidade co terreo, non só a nivel superficial, senón tamén cada vez a máis profundidade, a raíz das maiores posibilidades tecnolóxicas: a Terra está deixando de ser libre para ser sobmetida á humanidade, por moito que aínda só sexa unha capa de sometemento.
Recollo hoxe a nota do informe sobre a produción de terremotos polo almacenamento de gas Castor, no Mediterráneo, que parece que vai levar ó estado inicial da zona despois da produción de diversos terremotos (e do gasto de cartos de todos de xeito ganso). O 'resume executivo' é do 24 de abril, pero o que di, a súa aplicación, pódese considerar intemporal.

2017/04/23

Preparando unha presentación sobre feiras de ciencia

Tivo lugar o martes 20170425 (aniversario da revolución dos caraveis) en Ponteareas, no marco do Seminario para o profesorado 'Achegamento da Ciencia á ensinanza' da Semana das Ciencias.
( orixinal en Google presentacións )

2017/04/22

Marcha pola ciencia

Hoxe, sábado 22 , día da Terra, comezan as marchas pola ciencia. En Ribadeo polo momento non hai organizado unha actividade específica como marcha pola ciencia. Pero si se pode aproveitar o roteiro científico que comezará ás 10 da mañá fronte á illa Pancha para sumarse a esta actividade a nivel mundial.
Copi o chamamento de Luis Santamaría / Joaquín Hortal / Silvia Pérez-Espona / Jordi Moya / Miguel Angel Rodriguez-Gironés / Fernando Valladares en eldiario.es:
"
La evidencia y método científico están siendo atacados en todo el mundo. Y eso a pesar de que vivimos en una sociedad altamente tecnificada, gracias a los innumerables avances que la ciencia ha proporcionado a la humanidad. Este ataque fueron, al principio, producto de los intereses de pequeños grupos de opinión, a veces basados en la ignorancia y el fanatismo; pero están siendo manipulados de manera interesada por élites económicas y políticas que pretenden sacar partido de su mayor capacidad de acceder a los avances científicos y tecnológicos cuando estos son pocos y están muy controlados.
Este sábado todos los ciudadanos comprometidos con la búsqueda de una sociedad mejor estamos convocados a las marchas por la ciencia. Estas marchas comienzan este sábado coincidiendo con el Día de la Tierra, y se repetirán a partir de ahora en defensa de un mundo en el que el progreso de la humanidad y la investigación científica vayan de la mano.
Esta iniciativa nace en Estados Unidos como respuesta a los masivos recortes y restricciones que el Gobierno de Donald Trump pretende aplicar a sectores clave de la investigación, como el cambio climático, la protección del ambiente y la sanidad. Pero se ha convertido en global debido a los ataques que están sufriendo también, en muchos otros países, tanto el conocimiento científico como los responsables de su generación.
Por eso, queremos ofrecer cinco razones para sumarse a las marchas por la ciencia. No son ni mucho menos las únicas, como han recordado otros medios de comunicación y asociaciones estos días, pero abundan en el servicio que la ciencia puede ofrecer a la búsqueda de una sociedad mejor y más humana.
  1. La continuada mejora de la salud y el bienestar y el  declive en la violenciaexperimentados por la humanidad durante los últimos siglos ha estado basada, en gran parte, en la racionalidad y el conocimiento científico. El avance de todas las ramas del conocimiento (ciencias sociales y naturales, ingenierías y  humanidades) se ha basado en la aplicación sistemática de un sencillo principio: comprobar si nuestras opiniones e hipótesis sobre el funcionamiento de nuestro entorno, sociedades o nosotros mismos pueden ser confirmadas mediante observaciones estandarizadas y repetibles de la realidad.

    Gracias a este principio podemos prevenir y curar enfermedades que en el pasado eran letales, viajar en trenes y aviones, detectar y reducir la presencia de sustancias nocivas en nuestro entorno, entender el funcionamiento de nuestro sistema cognitivo, mejorar la calidad de nuestra educación, enriquecer nuestra cultura, gobernarnos de forma más justa, y protegernos de los cambios que está causando en el planeta nuestro propio éxito como especie.

  2. Este sistema no funciona porque todos sus actores sean honestos: funciona porque está diseñado para evitar que actores equivocados o deshonestos puedan perpetuar un punto de vista contrario a la verdad. Esto es así porque el método científico se centra en comparar nuestras predicciones con hechos contrastables y repetibles: observaciones que puedan repetirse en otros lugares y otros contextos. Este método de escrutinio y crítica continuos hace que una mentira no pueda persistir mucho tiempo, y asegura que no haya que "creer" en los hechos probados científicamente: si dudas de ellos, siempre puedes comprobarlos, y aunque haya gran interés en negarlos, mañana seguirán ahí. Y, precisamente por ello, nos hace más ricos como sociedad: porque reenfoca los debates basados en opiniones y creencias para centrarlos en debates factuales basados en evidencias.

  3. La evidencia y el método científico están siendo atacados en todo el mundo. Como ocurre con el otro pilar de la sociedad moderna, la libertad de prensa, el sistema de obtención de evidencia objetiva es una de las primeras víctima de la deriva populista de ideologías de uno y otro extremo, que necesitan restringir el acceso a la información fiable de la mayoría de la población para poder engañarlos mientras restringen sus derechos. El victimismo con el que atacan al consenso científico, acusándolo de restringir la libertad de opinión, solo oculta su agenda de impedir que las argumentaciones se basen en hechos contrastables en lugar de basarse en intereses espurios o meras creencias.

  4. Este ataque ha llegado a los gobiernos. Con la excusa de la crisis y del miedo a otras culturas, están desmantelando el sistema de innovación creativa del que dependen tanto nuestro desarrollo futuro como nuestra capacidad para responder a los retos imprevisibles que sin duda nos aguardan. A los continuos recortes en la financiación de la I+D pública (brutales en EEUU y en España), la destrucción de bases de datos con los resultados de décadas de investigación, los límites impuestos a la comunicación y divulgación de resultados científicos (financiados, en la mayoría de los casos, con dinero de los contribuyentes), se unen a la canalización obligada de la actividad investigadora hacia sectores empresariales predefinidos por el aparato burocrático, y la utilización de la excelencia como excusa para la descapitalización estructural y humana de nuestra investigación.

  5. Como científicos y docentes, tenemos la responsabilidad de abandonar los laboratorios, las bibliotecas y las aulas y defender a la sociedad que paga nuestros sueldos de este ataque contra su bienestar. Como ciudadanos, tenemos la necesidad de confrontar a quienes sólo buscan mantenernos en la ignorancia para mantener y multiplicar sus privilegios, llegando incluso a comprometer el progreso y bienestar de todos. Como madres y padres, hermanos y hermanas, tenemos el deber de proteger los derechos de nuestros hijos, hermanos, sobrinos y nietos frente a quienes quieren eliminar la evidencia de los riesgos que para todos representan los acelerados cambios que nuestro modelo de desarrollo actual está introduciendo en nuestro planeta.
La Marcha por la Ciencia tendrá lugar el sábado 22 de abril en países de todo el mundo. En España, hay marchas convocadas a partir de las 11:30 h en Barcelona, Girona, Granada, Madrid y Sevilla.
Acudamos juntos.

"

2017/04/18

Sobre o rendemento e o refugallo: como evacuar calor? A pregunta do futuro.

Tal día coma hoxe hai 62 anos, o 18 de abril de 1955, morría Einstein. O seu cerebro foi conservado, as súas últimas verbas parece que foron ditas en alemán, lingua que a enfermeira que o coidaba non sabía, polo que non están referenciadas... e moitas cousas máis que se saben a raíz de ser considerado por moita xente o principal científico do século XX.
Hoxe lembreime del ó ver referido noutras páxinas a aniversario, e por iso, a modo de conmemoración, decidín plasmar un pequeno artigo que hai tempo veño cavilando (e sobre o que xa escribín algo [ou máis])
Como evacuar calor? A pregunta do futuro
Primeiro, un pouco de teoría: o rendemento dunha máquina térmica ven dado por
onde Q e T representan respectivamente o calor cedido a unha máquina térmica e a temperatura a que é cedido e Qb e Tb,o calor entregado ó ambiente pola máquina e a temperatura á que fai a entrega (máis baixa que a que corresponde ó calor de entrada)
Con isto, temos en valor absoluto da variación de temperatura e de rendemento:
xa que T > Tb
Así, podemos ver a variación do rendemento se variamos a temperatura alta (de entrada, a temperatura á que a máquina recibe o calor) ou a baixa (de saída, a temperatura á que cede calor ó medio), e entender que para unha mesma variación de temperatura (aumento da temperatura de entrada ou diminución da temperatura de saída), aumenta máis o rendemento, logo é máis eficaz, a diminución da temperatura de saída.
A pesar do anterior, históricamente primou o conseguir fontes de enerxía para aumentar o traballo, aumentando logo Q (ou T) e non diminuíndo Qb (ou Tb). é dicir, aumentando a temperatura de entrada para poder subministrar máis calor en troques de ceder menos calor ó ambiente baixando a temperatura de saída, a pesar de ser máis eficiente este segundo proceso. e é que sabemos dende hai moito ceder calor ó ambiente en calquera proceso, pero para evitar cedelo, o que sabemos só é evitar os procesos, algo que se opón a utilizar eses mesmos procesos para producir traballo.
Pouco a pouco, o balance de esforzos nun e outro sentido foi variando, pasando de conseguir máis traballo con máis enerxía a conseguir relativamente máis traballo aumentando o rendemento, incrementando o interese por esta variable e polos xeitos de incrementar T - Tb, pero en particular, incrementando T.
A diminución de Tb foi calando pouco a pouco, con grandes dificultades. E hoxe, co aproveitamento cada vez maior do Sol, inesgotable á nosa escala, o que temos non é tanto un problema cada vez maior de fontes de enerxía (paliable en xeral coas técnicas xa coñecidas) senón de sumideiros de enerxía (calor) a nivel do conxunto da Terra. Algo que xa ten forzado cousas como que os centros de procesado dos motores de búsqueda, consumidores de enerxía pero ós que non lles fai nada ben un funcionamento a altas temperaturas, se leven a lugares fríos, para mellorar a súa refrixeración e aforrar en gastos de funcionamento. Así, despois de séculos de mentalización para a procura de fontes de enerxía, a comprensión da relación que nos da o rendemento dunha máquina está levándonos á análise dos refugallos: tamén a este nivel é importante estudar o xeito de desfacernos dos refugallos, do calor xerado polo noso cada día maior nivel de actividade sobre a Terra. Será esa a pregunta a facer para manter unha actividade sobre a terra que está requerindo cada vez unha maior cantidade de enerxía sobre a superficie terrestre.
Cálculo da derivada do rendemento en relación a T e a Tb


2017/03/25

En ciencia non só hai mentiras científicas

Ó fin, chego a ler unha unha nova que xa non o é tanto. E non porque me atrasara moito eln leela (é de onte), nin porque se refira a outra nova anterior (esta de 10 días atrás). Titúlase 'Por qué no penalizamos la mentira?' e foi publicada no eldiario.es a raíz do artigo en Nature 'How dare you call us diplomats', de Amaya Moro-Martín, astrofísica. E non o é porque a historia ven de lonxe.
Resulta que Amaya rebélase contra o 'encargo' do goberno que facilitou a saída de milleiros e milleiros de persoas de España, entre eles xente nova investigadora, negou a súa saída, tildounos de aventureiros, e máis variantes aínda ó longo de varios anos, antes de pedirlles que sexan embaixadores da marca España. Ou sexa, vai abondo máis aló dunha petición xeral sobre a ciencia e a política científica, do 'eles escolleron a ignorancia!'.
Non se trata pois de castigar as mentiras que hai na ciencia, nin de fixarse en mentirijillas ou apariencias, senón de mentiras, desas que son sólidamente atacadas porque teñen bases importantes para mentir, porque collen temas que inflúen en moita xente, porque iso da postverdade nestes casos non é interpretación interesada, porque é iso: mentira.

2017/03/20

Primavera

Dende as 11 e 28 minutos, hora legal na España peninsular, deste 20 de marzo de 2017, estamos na primavera. Hoxe o Sol estará por riba do horizonte máis tempo que por baixo (aínda que non o vexamos, como no caso de Ribadeo). No momento do cambio inverno-verán, a posición da Terra e o Sol era tal que a liña recta pasando dende o centro do Sol ó centro da Terra pasaba xusto polo ecuador.
(O punto vermello, posición aproximada de Ribadeo este anoitecer. O plano do debuxo é o formado pola liña Terra-Sol e o eixe de rotación da Terra)

El Tiempo en Ribadeo - Predicción a 7 días y condiciones actuales.